YÜKLEM Cümlede işi, yargıyı, durumu bildiren sözcük ya da söz öbeklerine yüklem denir. Aşağıdaki söz gruplarının cümle olabilmesi İçin sonlarına uygun yüklemleri getiriniz. Bütün halk, köy meydanında……….. Havalar, artık iyice……………. Hayatta en hakiki mürşit…………. Kazanmak istediğim okul……………… Yardımlarınız için size……………………….. Yukarıdaki yüklemleri incelediğimizde görürüz ki, yüklem değişik türden sözcükler olabilir. Çekimlenmiş fiillerin yanı sıra ekfiil [...]

Duygu, düşünce, istek ya da yargı anlatan söz dizisine cümle denir. ♦ Okulumu, arkadaşlarımı çok seviyorum, (duygu) ♦ Bin kaygı bir borç ödemez. (Düşünce) ♦ Bilgiden başka hiçbir kuvvete heves etme. ♦ Kitaplar soğuk ama güvenilir dostlardır.

TEK ANLAMLI – ÇOK ANLAMLI SÖZCÜKLER Tek bir kavramı anlatan sözcüklere tek anlamlı; birden çok kavramı, anlamı yansıtan sözcüklere çok anlamlı sözcükler denir. * Ağaç, turşu, üçgen, İstanbul, kiraz (tek anlamlı sözcükler) * Açık, baş, can, dil, çekmek (çok anlamlı sözcükler)

Soyut Anlam: Sözcüğün belirttiği kavram, duyu organlarımızla algılanmaz, varlıkları ancak akıl, düşünce yoluyla sezilirse, o sözcük soyut anlamlıdır. Us, düşünce, sevgi, Özgürlük, ruh, sevinç, mutluluk… Bunu anlayacak kafalar yok, (soyut anlam)

Somut Anlam: Sözcüğün belirttiği kavram veya nesne, duyu organlarımızdan biri ya da birkaçı tarafından algılanıyorsa, o sözcük somut anlamlıdır. Yol, gürültü, koşmak, baca, çiçek… Düşünce kafasını çarptı. (Somut)

Ortak özellikleri taşıyan varlıkları anlatan, geniş kapsamlı sözcüklere, genel anlamlı; belirli bir varlığı ya da kavramı karşılayan, anlamca sınırlı sözcüklere Özel anlamlı sözcükler denir. Genelden Özele sıralanış: bitki – ağaç – çam -karaçam Özelden genele sıralanış: istavrit – balık – canlı

KARŞIT ANLAMLI SÖZCÜKLER Anlamca birbirinin tersi olan sözcüklerdir. Genellikle nitelik ve eylem bildiren sözcüklerdir. ♦ Gelmek- gitmek (eylem) ♦ Güzel- çirkin (sıfat) ♦ İleri- geri (zarf) Sözcüklerin karşıt anlamlısı kullanıldığı cümleye göre değişebilir. ♦ Doğru cevap – yanlış cevap ♦ Doğru haber – yalan haber ♦ Doğru çizgi – eğri çizgi Sözcükler ekle (-siz ve [...]

EŞ ANLAMLI SÖZCÜKLER Anlamları aynı olan farklı yazılıştaki sözcüklerdir. Türkçe bir sözcüğün, yabancı bir dilden dilimize girip yerleşen karşılığı, eşanlamlılığı yaratır. Yakın anlamlı sözcükler de eşanlamlı gibi birbirinin yerine kullanılabilir. millet- ulus vatan- yurt fert- birey süslemek- bezemek- donatmak (yakın anlamlı) Türkçede eş anlamlı sözcükler birbirinin yerine kullanılabilir. Ancak kalıplaşmış, yerleşmiş söyleyişlerde bu her zaman [...]

EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları aynı, anlamlan farklı sözcüklere eş sesli sözcük denir. Eş sesli sözcükler arasında anlam bağı yoktur, farklı farklı sözcüklerdir. Genelde biri isim soylu, diğeri fiil soyludur. Ancak ikisi de isim ya da fiil olan eş sesli sözcükler de vardır. Yaz geldi, (isim) Mektup yaz. (fiil) Çay içtim. (İsim) Çay kenarından geçtik, [...]

Terim Anlam: Bilim, sanat, ekonomi, spor gibi alanlarla ilgili kavramları anlatan sözcüklere terim denir. Gerçek anlam özelliği taşırlar. Köprünün ayakları saalammış. Şiirde ölçü kullanılmamış.

Mecaz Anlam: Sözcüğün kendi anlamı dışında yeni bir anlam İçin kullanılmasıdır. Yeniliklere açık bir kişidir, (yenilikçi) “tutmak” sözcüğünü üç farklı cümlede anlamca inceleyelim Bu çantayı tut. (kavramak) Derede balık tuttuk, (yakaladık) Dilini tutmayı bilmiyorsun, (zaptetmek) NOT: Gerçek anlamda kullanılan bir sözcüğün yerine başka bir sözcük – eşanlamlısı dışında – getirilemez. Mecaz anlamda kullanılan sözcüğü İse [...]

Yan Anlam: Temel (gerçek) anlama bağlı olarak kelimenin kazandığı ikinci derecedeki anlama verilen addır. Kadının başı açıktı. O gün hava açıktı.

Gerçek Anlam: Bir sözcüğün temel ya da yan anlamlarından birinin kullanılmasıdır. Temel Anlam: Sözcüğün herkesçe bilinen, akla İlk gelen, yaygın kullanılan anlamıdır. Sözlük anlamı da denir.

Atasözleri gibi, geniş bir düşünceyi kısa, özlü olarak anlatan, öğüt veren, yol gösteren özlü sözlerdir. Atasözlerinden farkı; söyleyenlerinin belli olması, ulusal özellik taşımaması ve toplumun tümüne mal olmamasıdır. Güzel bir özdeyişi her ulus benimseyip kullanabilir. Örnekler: ♦ “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.” (Atatürk) • “Kötü bir barış, iyi bir savaştan daha iyidir.” (Aleksandr Puşkin) [...]

CÜMLE OLUŞTURMA Karışık olarak verilen sözcük ya da söz öbeklerinden cümle oluştururken öncelikle yüklem olan sözcük saptanmalı, yükleme sorulacak öğe sorularıyla cümle oluşturulmalıdır. Örnek: “gerçeklere- çabuk-çok- ise- zor- insanlar- çok -inanırlar- yalan” sözcüklerinden anlamlı ve kurallı bir cümle yapabilmek için “inanırlar” sözcüğünden yola çıkmak gerekir, özne ve tümleç sorularıyla cümle oluşturulur. ♦ İnsanlar, gerçeklere çok [...]

Cümlede boş bırakılan yerlerin veya yüklemin tamamlanmasında sözcükler arasındaki anlam ilişkisi, cümlenin akışı göz önüne alınır. Kullanılacak sözcüklerin dilbilgisi kurallarına uygunluğuna dikkat ediîir. Aşağıdaki cümleleri uygun sözcüklerle tamamlayınız. □ Başarıya ulaşmanın yolu çalışmadan…….. □ Başarıya ulaşmak için çok çalışmak………….. □ Başarıya ulaşmak için çok çalışmak gerektiğini ………….. □ Neşeli insan………gibidir, girdiği yeri aydınlatır.

ANLAMCA ÇELİŞEN CÜMLELER Aynı konuda birbirinin tersi iki yargıyı, durumu veren cümlelerdir. ♦ İnsan, başarmak için yalnız kendisine güvenmelidir. ♦ Başarıda, kişisel çabadan çok çevrenin desteği Önemlidir.

ANLAMCA ÖRTÜŞEN CÜMLELER: Cümlelerin aynı anlamı vermesi, anlamca benzer olmalarıdır. ♦ Biraz dinlendikten sonra yola devam edebiliriz. ♦ Bir süre dinlenmeden yola devam edemeyiz.

KARŞITLIK İLİŞKİSİ Cümlede birbirine ters iki durumun ya da karşıt iki yargının birlikte verilmesidir. ♦ Oldukça zekiydi; ama aptalca davrandı. ♦ Sınava çok İyi hazırlandım, yine de kötü geçti. ♦ Hava çok güzel; ancak sıcak.

AÇIKLAMA İLGİSİ Çoğu zaman ikinci cümle, birinci cümledeki yargının, durumun açıklamasıdır. Her şeyi bildiğine göre iyi çalışmışsın. Her şeyi bildin, demek ki iyi çalışmışsın. Her şeyi bildin, anlaşılan iyi çalışmışsın. Neden – sonuç

KARŞILAŞTIRMA İLİŞKİSİ Cümlede varlıklar çeşitli yönlerden karşılaştırılıp yargıya varılır. Kaşağı, yazarın en güzel Öyküsüdür. Dün hava daha güzeldi. İnsanların en iyisi sensin.

KOŞUL- SONUÇ İLİŞKİSİ Eylemin hangi koşullarda gerçekleşebileceğini belirtir. Dinlese anlar. Dinlemeden anlamazsın. Dinleyince anlarsın. Dinleyerek anlarsın. Erken dönmek üzere izin aldım.

AMAÇ-SONUÇ İLİŞKİSİ Birinci yargı, yüklemin hangi amaçla yapıldığını bildirir. Yapılacak İş bitmemiştir. ♦ Kitap almaya gittim. ♦ Kitap almak için (amacıyla) gittim. ♦ LGS’yi kazanmak için DRC Dershanesi’ne gittim.

NEDEN-SONUÇ İLİŞKİSİ Yüklemin gerçekleşme nedeni belirtilir, “niçin” sorusu yanıtlanır. Yapılacak iş bitmiştir. Korktuğundan ses çıkaramadı. Korkudan sesi çıkmadı. Korktu ki ses çıkarmadı. Korktuğu için sesi çıkmadı. Korktu da sesi çıkmadı. Korktu, ses çıkaramadı.