26
Eyl

Büyük Ünlü Uyumu

   Yazan:

Kategori Ses Bilgisi

Sponsorlu Ba?lant?lar

Büyük Ünlü Uyumu: Türkçe sözcüklerde bulunan ünlü harflerin “kalınlık- incelik” uyumudur. Buna göre bir sözcüğün ünlüleri ya hep ince ünlü, ya da hep kalın ünlü olur.

♦ yo-ğurt (o-u kalın ünlüler) büyük ünlü uyumuna uyar.

♦ öğ-ren-ci (ö-e-i ince ünlüler) büyük ünlü uyumuna uyar.

♦ ki-tap (i- İnce, a- kalın) büyük ünlü uyumuna uymaz.

Büyük ünlü uyumu Türkçe’nin temel kuralıdır. Bu yüzden genellikle her Türkçe sözcükte bu kural bulunur. Türkçe sözcüklerin büyük ünlü uyumuna aykırılık göstermesini üç başlık altında toplayabiliriz:

a. Türkçe olmalarına rağmen zaman içinde değişen bazı sözcükler kurala uymaz:

♦ Anne (ana), kardeş (karındaş-kardaş)

♦ şişman (şişmen), hani (kanı), hangi (kangı), elma (alma)

b. Birden fazla sözcüğün birleşmesinden oluşmuş sözcükler (birleşik sözcükler) bu kurala uymayabilir:

* Yapabilmek, güneydoğu, uyurgezer, hanımeli…

c. Dilimizdeki ekler, sözcüğün ünlü harflerine göre değişerek sözcüğe eklenir. Sözcük büyük ünlü uyumu kuralına uymuyorsa, ek son heceye göre değişerek kullanılır:

Çiçek-ler ağaç-lar kitap-lar kalem-ler

Yabancı sözcüklerin bazıları son hecelerin-deki ünlü harf kalın olsa da, eki ince sesli olarak alır: saat-ler, hal-ler, sıhhat-im….

Bazı eklerimiz sözcüğün ünlü harflerine göre değişmez, her zaman aynı şekilde kullanılır. Bu ekleri alan sözcükler büyük ünlü kuralına uymaz:

ağlıyor-gülüyor ağlarken-gülerken gecekj- akşamki geceleyin- sabahleyin

sarımtırak- ekşimtırak (Yerini “-msi” ekine bırakmak üzeredir.)

vatandaş.- meslektaş. (Bu ek de günümüzde kurala göre değişmektedir.) teyzemgil- halamgil (Yerini “-ler” ekine bırakmak üzeredir)

Yukarıdaki durumların dışında kalan ve büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler yabancı dilden alınmış olanlardır: kalem, insan, otel, televizyon, sinema….

Etiketler: ,

26 Eylül 2008, 07:27 tarihinde Ses Bilgisi kategorisinde yayımlandı. Bu yazıya yapılacak yorumlardan haberdar olmak istiyorsanız RSS 2.0 beslemesini kullanabilirsiniz. Yorum yapabilirsiniz, veya kendi sitenizden geri izleme yapabilirsiniz.

Yorum Yapın

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

>