KÖK: Bir sözcüğün anlam taşıyan en küçük parçasına denir. Daha küçültülüp kısaltıldığı zaman anlamı bozulur. Türkçede kökler bir veya iki hecelidir. Eklemeli dillerden olan dilimizde kök, sözcüğün baş kısmında bulunur, ihtiyaca göre gerekli ekler sona eklenir: * “kömürlüklerde” sözcüğünün anlamlı en küçük parçası “kömür” sözcüğüdür. -lük” yeni anlamda sözcük yapan bir ektir, “-ler” ve “-de”… Okumaya devam et Kök Nedir
Kategori: Türkçe
Sözcük Türetme
Sözcük Türetme Dilde kullanılan kök dediğimiz sözcüklerden ekler yardımıyla yeni sözcükler elde etme işlemine türetme denir. Türetme konusuna “kök” ve “ek” kavramlarını açıklayarak başlamak gerekir. 1. Ek Nedir 2. Kök Nedir
Türkçe Sözcüklerin Özellikleri
TÜRKÇE SÖZCÜKLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Türkçe kökenli olan sözcüklerde hiçbir zaman iki ünlü harf yan yana bulunmaz: ♦ Şiirler, fiiller, saat… 2. Türkçe sözcüklerin kökünde ikiz ünsüz bulunmaz: (Biri ekte, biri kökte olur.) ♦ Cinnet, millet, hakkı… 3. Türkçe sözcükler b,c,d,g ünsüzleriyle bitmez. Bu duruma anlamı karışacak birkaç sözcükte rastlanır: ♦ Ad-at, sac-saç hariç 4. Türkçe… Okumaya devam et Türkçe Sözcüklerin Özellikleri
Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)
İki heceli, ikinci hecesi üç sesli bazı sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek getirilince ikinci hecenin ünlüsü -dar ünlüyse- düşer. Bu duruma “hece düşmesi” denir. devir-im -> dev-rim kıvır-ık -> kıv-rık omuz-u -> om-zu gönül-üm -> gön-lüm Ufuk-u -> uf-ku Özel isimlerde hece düşmesi yapılmaz. Yolda Emir’i gördüm (Emir-i) Bir emriniz var mı? (emir-iniz)
Ulama
Ünsüzle sonlanan bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük gelince ünsüzle ünlünün bir hece gibi bağlı okunmasına “ulama” denir. Arabanın önüne çıkan adam az daha eziliyordu. Noktalama İşareti varsa ya da ulama yapılınca anlam değişikliği olacaksa, ulama yapılmaz. İhtiyar, elindeki paketi zor taşıyordu. (Ulama yoktur) Sözcüğe gelen ek yok. (gelenek) (Ulama var) Oraya varsak aryayı… Okumaya devam et Ulama
Kaynaştırma Harfleri (Kaynaştırma Sesleri)
Ünlü harfle sonlanan bir sözcüğe, ünlü harfle başlayan ek getirilirken araya “y.s,ş,n” harflerinden biri girer. Bu harflere “kaynaştırma harfi”, ses olayına da “kaynaşma” denir. Kaynaştırma harfleri ekin çeşidine göre değişir iki-y-i (durum eki) iki-n-in (tamlayan eki) iki-s-i (iyelik- tamlanan eki) iki-ş-er (üleştirme eki) gelme-y-ecek (kip ekleri) söyle-yen (yapım eki) T sesiyle başlayan bazı sözcükler, sonu… Okumaya devam et Kaynaştırma Harfleri (Kaynaştırma Sesleri)
Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi (Sertleşme): Sert ünsüzlerle biten sözcüklere “c,d,g” ünsüzleriyle başlayan ek getirilirken ekin ilk harfi sertleşerek “ç,t,k” ye döner. Bu duruma ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) adı verilir. simit-çi (-ci) şaş-kın (-gin) ağaç-ta (-de) 1945’te(-de) sınıf-ça (-ce) as-kı (-gi) sabah-tı (-di) 1974’ten (-den) Bu kural, hem yazıda hem konuşmada geçerlidir. Bileşik sözcüklerde bu kural olmayabilir:… Okumaya devam et Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi)
Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi): Süreksiz sert ünsüzlerle sonlanan (p,ç,t,k) sözcüklere, ünlü harf ile başlayan ek getirildiği zaman sözcüğün sonuna bulunan sert ünsüzü süreksiz yumuşak ünsüze (b,c,d,g,ğ) dönüşür. * uzak-a -> uzağa * ağaç-ın -> ağacın * sahip-i -> sahibi * dört-üncü -> dördüncü Sonunda art arda “n, k” ünsüzleri bulunan sözcüklerde yumuşama “g” ile olur.… Okumaya devam et Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi)
Küçük Ünlü Uyumu
Küçük Ünlü Uyumu: Ünlü harflerin düzlük-yuvarlaklık, darlık- genişlik bakımından uygunluk göstermesi kuralıdır. Buna göre: Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü düz ise {a,e,ı,i) öteki hecelerin, getirilecek eklerin ve “mi” edatının ünlü harfleri de düz olur: A- ra- ba- (Düz Düz Düz) Küçük ünlü uyumuna uyar. in- ce- çik (Düz Düz Düz) Küçük ünlü uyumuna uyar.… Okumaya devam et Küçük Ünlü Uyumu
Büyük Ünlü Uyumu
Büyük Ünlü Uyumu: Türkçe sözcüklerde bulunan ünlü harflerin “kalınlık- incelik” uyumudur. Buna göre bir sözcüğün ünlüleri ya hep ince ünlü, ya da hep kalın ünlü olur. ♦ yo-ğurt (o-u kalın ünlüler) büyük ünlü uyumuna uyar. ♦ öğ-ren-ci (ö-e-i ince ünlüler) büyük ünlü uyumuna uyar. ♦ ki-tap (i- İnce, a- kalın) büyük ünlü uyumuna uymaz. Büyük… Okumaya devam et Büyük Ünlü Uyumu