KÖK: Bir sözcüğün anlam taşıyan en küçük parçasına denir. Daha küçültülüp kısaltıldığı zaman anlamı bozulur. Türkçede kökler bir veya iki hecelidir. Eklemeli dillerden olan dilimizde kök, sözcüğün baş kısmında bulunur, ihtiyaca göre gerekli ekler sona eklenir: * “kömürlüklerde” sözcüğünün anlamlı en küçük parçası “kömür” sözcüğüdür. -lük” yeni anlamda sözcük yapan bir ektir, “-ler” ve “-de”… Okumaya devam et Kök Nedir
Yazar: admin
Türk dili ve edebiyatı öğretmeni
Sözcük Türetme
Sözcük Türetme Dilde kullanılan kök dediğimiz sözcüklerden ekler yardımıyla yeni sözcükler elde etme işlemine türetme denir. Türetme konusuna “kök” ve “ek” kavramlarını açıklayarak başlamak gerekir. 1. Ek Nedir 2. Kök Nedir
Türkçe Sözcüklerin Özellikleri
TÜRKÇE SÖZCÜKLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Türkçe kökenli olan sözcüklerde hiçbir zaman iki ünlü harf yan yana bulunmaz: ♦ Şiirler, fiiller, saat… 2. Türkçe sözcüklerin kökünde ikiz ünsüz bulunmaz: (Biri ekte, biri kökte olur.) ♦ Cinnet, millet, hakkı… 3. Türkçe sözcükler b,c,d,g ünsüzleriyle bitmez. Bu duruma anlamı karışacak birkaç sözcükte rastlanır: ♦ Ad-at, sac-saç hariç 4. Türkçe… Okumaya devam et Türkçe Sözcüklerin Özellikleri
Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)
İki heceli, ikinci hecesi üç sesli bazı sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek getirilince ikinci hecenin ünlüsü -dar ünlüyse- düşer. Bu duruma “hece düşmesi” denir. devir-im -> dev-rim kıvır-ık -> kıv-rık omuz-u -> om-zu gönül-üm -> gön-lüm Ufuk-u -> uf-ku Özel isimlerde hece düşmesi yapılmaz. Yolda Emir’i gördüm (Emir-i) Bir emriniz var mı? (emir-iniz)
Ulama
Ünsüzle sonlanan bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük gelince ünsüzle ünlünün bir hece gibi bağlı okunmasına “ulama” denir. Arabanın önüne çıkan adam az daha eziliyordu. Noktalama İşareti varsa ya da ulama yapılınca anlam değişikliği olacaksa, ulama yapılmaz. İhtiyar, elindeki paketi zor taşıyordu. (Ulama yoktur) Sözcüğe gelen ek yok. (gelenek) (Ulama var) Oraya varsak aryayı… Okumaya devam et Ulama
Kaynaştırma Harfleri (Kaynaştırma Sesleri)
Ünlü harfle sonlanan bir sözcüğe, ünlü harfle başlayan ek getirilirken araya “y.s,ş,n” harflerinden biri girer. Bu harflere “kaynaştırma harfi”, ses olayına da “kaynaşma” denir. Kaynaştırma harfleri ekin çeşidine göre değişir iki-y-i (durum eki) iki-n-in (tamlayan eki) iki-s-i (iyelik- tamlanan eki) iki-ş-er (üleştirme eki) gelme-y-ecek (kip ekleri) söyle-yen (yapım eki) T sesiyle başlayan bazı sözcükler, sonu… Okumaya devam et Kaynaştırma Harfleri (Kaynaştırma Sesleri)
Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi (Sertleşme): Sert ünsüzlerle biten sözcüklere “c,d,g” ünsüzleriyle başlayan ek getirilirken ekin ilk harfi sertleşerek “ç,t,k” ye döner. Bu duruma ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) adı verilir. simit-çi (-ci) şaş-kın (-gin) ağaç-ta (-de) 1945’te(-de) sınıf-ça (-ce) as-kı (-gi) sabah-tı (-di) 1974’ten (-den) Bu kural, hem yazıda hem konuşmada geçerlidir. Bileşik sözcüklerde bu kural olmayabilir:… Okumaya devam et Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi)
Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi): Süreksiz sert ünsüzlerle sonlanan (p,ç,t,k) sözcüklere, ünlü harf ile başlayan ek getirildiği zaman sözcüğün sonuna bulunan sert ünsüzü süreksiz yumuşak ünsüze (b,c,d,g,ğ) dönüşür. * uzak-a -> uzağa * ağaç-ın -> ağacın * sahip-i -> sahibi * dört-üncü -> dördüncü Sonunda art arda “n, k” ünsüzleri bulunan sözcüklerde yumuşama “g” ile olur.… Okumaya devam et Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi)
Tek Heceli Diller
Tek Heceli Diller: Bu yapıdaki dilin en önemli özelliği, sözcüklerin çekimli hallerinin olmamasıdır. Sözcükler, büküme uğramadan ve değişmeden sabit bir şekilde kaldığı için gramer ve anlamsal ilgileri cümle içerisinde bulunduğu yere göre belirlenir. Sözcükler, cümle içindeki yerlerine ve diğer sözcüklerle yanyana gelmelerine göre farklı anlam ve görev üstlenirler. Bu yapıdaki dillerde cümle vurgusu ve sözcük… Okumaya devam et Tek Heceli Diller
Çekimli Diller
Çekimli diller (Bükümlü dil de denilmektedir) : Bu yapıdaki dillerde, çekim esnasında ve yeni kelimeler yapılırken sözcük kökleri çoğunlukla değişir ve bambaşka biçime gelir. Ekler sözüğün önüne, ortasına ya da sonuna getirilebilir. Bazı dillerde de sözcük kökü ile yeni sözcük veya sözcük çekimi arasında her zaman açık bir bağ, ilgiyi gösteren bir belirti vardır. Sözcük… Okumaya devam et Çekimli Diller