PARAGRAF NEDİR?

Bir yazının anlam bütünlüğü taşıyan, aynı duygu ve düşünceyi açıklayan, bir olayı aktaran cümlelerden oluşan bölümlerine paragraf denir.

Paragrafta cümleler bir ana düşünce etrafında toplanır. Ana düşünce, yardımcı düşüncelerle desteklenir. Konu ve ana düşünceyle ilgili olmayan, dil ve düşünce yönünden önceki cümleye bağlı olmayan cümleler paragraftaki akışı bozar.

Örnek: Aşağıdaki paragrafın hangi cümleden sonra ikinci bir paragrafa bölünebileceğine bakalım:

(1) Zaman konusu nazik bir konudur, başımdan geçti de bilirim. (2) Şiirlerimde “zaman” ia çok uğraştım, bununla yetinmeyip, “Zaman yoktur.” dedim. (3) Bundan dolayı alaya alındım, bilgisizlikle suçlandım. (4) Yazınımızda zaman konusu ile en çok uğraşan A, Hamdi Tanpmar, ve Necip Fa-zıl’dır. (5) Her ikisi de zamanla ilgili şiirler yazmışlardır.

Yazar, ilk üç cümlede kendi eserlerindeki zaman kavramını; son iki cümlede de edebiyatımızdaki başka yazarlarda zaman kavramını ele almıştır. Bu nedenle parça dördüncü cümleden ikinci paragrafa ayrılır.

Metinde üzerinde durulan, hakkında söz söylenip yazılan sorun, olay ve durumdur.

Paragrafta konu, bir yönüyle ele alınır; “Anlatılan, üzerinde durulan nedir?” sorularının yanıtını verir. Genellikle paragrafın İlk cümlelerinde konu belirtilir ve yardımcı düşüncelerle açıklanır.

Örnek:

Aydın, karşılaştığı her meseleyi yeniden irdeleyen insandır. Fikirler, üzerinde düşünülmeyince basmakalıp hâle gelir; bir nevi batıl inanç şekline girer. Aydın, başkalarından önce kendi kendine karşı hür olan insandır. Onun için hakikat, en üstün kıymettir.

Paragrafın konusu nedir? (1999- DPYBS)

A} Düşünce hürriyeti

B) Batıl inancın tehlikeleri

C) Aydının özelliği

D) Hakikatin önemi

Paragraf, “Aydın kimdir?” sorusunu yanıtlamaktadır. Cümlelerin hepsinde aydın kişilerin nasıl olması gerektiği açıklandığı için yanıt “C” dir.

Paragrafta savunulan, kabul ettirilmek istenen düşünce, varılmak istenen amaç, ana düşüncedir.

“Yazarın amacı ne, bize neyi öğütlemek istiyor?” sorularının yanıtı ana düşünceyi verir.

Ana düşünce, yazının bütününe sindirebileceği gibi paragrafın son cümlelerinde de yer alabilir. Bazı paragraflarda da ana düşünce ilk cümlelerde verilip örneklerle açıklama, kanıtlama yoluna gidilir.

Ana düşünce özlü ve açık bir yargı cümlesi oiur.

Örnek:

İnsan nelerden huzur duyduğunu bazen bilemiyor. Güneşli bir günde çay kaşığının şıngırtısı çok kişinin dikkatini bile çekmemiştir. Mutluluğu hep büyük şeylerde aramak, bizi, farkında olmadan karamsarlığa İtiyor. Bir kuşun ötüşü, bir kedinin miyavtayışı bile hayatın güzelliğini gösterir. Mutlu olmak için, var olanları değerlendirmek; olumsuz-lukları lehimize çevirmek gerekir.

Paragrafın ana düşüncesi nedir?

A) İnsanın davranışları ruhsal durumu ile ilgilidir.

B) Bireyin mutluluk sebebi, toplumun da mutluluk sebebidir.

C) Küçük şeylerden de mutlu olunabilir.

D) Hayatın her anı insanı mutlu edecek kadar güzeldir.

Parça, mutluluğu büyük şeylerde aramak yerine hayatın güzelliklerini fark ederek mutlu olmayı aşılamaktadır. Doğru yanıt “D” seçeneğidir.

Metindeki ana fikri (anadüşünceyi) destekleyen, onun oluşmasına yardım eden düşüncelere yardımcı düşünce ya da yan düşünce denir.

Paragrafın gelişme cümlelerinde yer alır; örnekler, karşılaştırmalar, alıntılarla ana düşüncenin belirlenmesine yardım eder.

Aşağıdaki parçanın konusunu bulup hangi düşünceden söz edilmediğini birlikte bulalım:

Örnek:

Çocuklarla anlaşmak, büyüklerden çok farklıdır. Çocuk, yaklaşım biçimimizi çok güzel değerlendirir. Yapmacık mı, gerçek mi olduğunu çok iyi anlar. Ya kesin bir tavır koyup sizi kendi dışında bırakır ya da sıcacık yüreğiyle sarar; kollarıyla, gülü-şüyle, dokunuşuyla kucaklar.

Parçaya göre, çocuklarla ilgili görüşlerden hangisine ulaşılamaz? (1999-ÖO)

A) Sevgilerini değişik biçimlerde gösterirler.

B) Kendilerine nasıl davranıldığını fark ederler.

C) Olumsuzlukları çabuk unuturlar.

D) İçten davranışlara olumlu karşılık verirler.

Paragrafta çocukların yapmacık tavırlarla İçten tavırlan kolaylıkla ayırt edip ona göre karşılık verdiği anlatılmaktadır. Olumsuzluklan çabuk unuttuklarına değinilmemiştir. Doğru yanıt “C seçeneğidir.

Sonuç Bölümü: Paragrafta anlatılanların özetlenip sonuçlandirildiği, çoğu zaman ana düşünceyi veren cümle ya da cümlelerdir. : -

Örnek 1:

Özgür insan, kitapların ürünüdür. İnsanlar Kitapları nasıl yaratıyorlarsa, kitaplar da insanları öyle yaratır. Onun içindir ki özgürlükten korkanlar, kitaplardan da korkarlar. Beğenmedikleri, kişisel nedenlerle hoşlanmadıkları düşünceleri ortadan kaldırmaya çalışırlar…

Aşağıdaki terden hangisi bu paragrafın son cümlesi olabilir? (1998-LGS)

A) Bu nedenle düşünce daha hızlı gelişmiştir.

B) Ama bilmezler ki kitaplara düşmanlık, insanlara düşmanlıktır.

C) Çünkü insanlar hoşlanmadıkları şeylere ilgi duymazlar.

D) Böylelerinin okumadıkları kitap, bilmedikleri düşünce sistemi yoktur.

Parça, kitapların, insanlar üzerindeki olumlu etkilerinden söz etmektedir. Özgür düşünceyi geliştirmekteki katkısından söz etmektedir. Buna göre ana düşünceye uygun cümle “B” seçeneğidir.

Örnek2:

Benim şiirlerimde öyle yüksek hayaller bulunmaz. Basit, önemsiz şeylerden söz ederim. Eşyaların gerçeklerini düş gücüyle değiştirip doğaüstü duruma getirmem. Her şeyi olduğu gibi görür, görüldüğü gibi betimlerim. En yoksul semtlere gider…

Paragrafın İçeriğine göre, son cümle aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanabilir?

(2000-ÖO)

A) o insanların acılarına ortak olmak için can atarım.

B) şiirlerimde onların sıkıntılarına yer veririm.

C) o yerlerin de güzel yanlan olduğunu anlatmaya çalışırım.

D) bir fotoğrafçı gibi, oraları görüntülemeye çalışırım.

Parçada yazar gerçekleri olduğu gibi yansıttığını; düş gücüyle değiştirmediğini belirttiğine göre, doğru yanıt “D” seçeneğidir.